Gıda denetimi dosyalarında son iki yıldır dosya açılışlarının önemli bölümü, numune alma tutanağı ile imha kararının birbirine karıştırılmasından kaynaklanıyor. Uygulamada büromuza gelen dosyalarda ilk baktığımız şey, idarenin hangi işlemi tesis ettiği: bir numune alma işlemi mi, bir el koyma (muhafaza altına alma) işlemi mi, yoksa doğrudan bir imha kararı mı? Bu ayrım, dava dilekçesinin kaderini belirliyor. Aşağıda 2026 yılı itibarıyla gıda denetimlerinde el koyma ve imha kararlarına karşı açılan davalarda en sık karşılaştığımız beş kategoriyi, dosya pratiğinden çıkardığımız notlarla paylaşıyoruz.

1. İmha Kararının "İşlem" Niteliğinin Gözden Kaçması

Gıda denetimlerinde sık gördüğümüz yapı, önce bir "uygunsuzluk tespit tutanağı", ardından idari yaptırım kararı, bazen de ayrı bir "imha kararı" şeklinde ilerliyor. Müvekkillerin çoğu, imha işlemini idari yaptırım kararının bir parçası sanıyor ve yalnızca para cezasına itiraz ediyor. Oysa el koyma ve imha, idari yaptırımdan bağımsız bir idari işlem olarak tesis edildiğinde, tek başına iptal davasına konu edilebiliyor.

Uygulamada dosyanın seyrini değiştiren nokta şu: İdari yaptırım kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru yolu ile el koyma ve imha işlemine karşı idari yargıda iptal davası yolu birbirinden farklı. Aynı olaydan doğan iki işlemi tek dilekçede birleştirmeye çalışan dosyalarda, usul yönünden red riski doğuyor ve süre kaçırılıyor. Büromuzda bu tür dosyalarda ilk yaptığımız iş, işlemleri ayrıştırıp her biri için ayrı süre ve başvuru yolu takvimini çıkarmak oluyor.

2. Numune Alma ve Muhafaza Zincirindeki Usul Boşlukları

El koyma ve imha kararının dayanağı büyük ölçüde numune alma sürecine bağlı. Uygulamada en çok yakalandığımız nokta, numunenin alındığı andan laboratuvara teslimine kadar geçen süreçte tutanak bütünlüğünün sağlanmaması. Tutanakta numunenin alındığı partiyi, miktarını, kaç parçaya ayrıldığını ve mühürleme işlemini gösteren kayıtların eksik olması, sonradan "hangi ürünün denetlendiği" tartışmasını doğuruyor.

İdari yargıda bu eksiklik, doğrudan iptal sonucu doğurmasa da, işlemin sebep unsuru bakımından ciddi bir zafiyet oluşturuyor. Dosyalarda sık gördüğümüz bir diğer hata, analiz raporunun numune tutanağı ile eşleştirilememesi. Numune numarası ile rapor numarası arasındaki uyumsuzluk, idarenin işlemini savunmasını zorlaştırıyor; bu noktayı dilekçede ayrı bir başlık altında işlemek, dosyanın teknik çerçevesini netleştiriyor.

3. İhtiyati Tedbir Talebinin Zamanlaması ve Kapsamı

İmha kararı, niteliği itibarıyla telafisi güç veya imkânsız zarar doğuran işlemlerden. Ürün imha edildikten sonra dava kazanılsa bile, ortaya çıkan zararın tazmini ayrı bir dosya konusu oluyor. Buna rağmen uygulamada, iptal davası açılırken yürütmenin durdurulması veya ihtiyati tedbir talebinin ya hiç yazılmadığını ya da "genel talepler" başlığı altında geçiştirildiğini görüyoruz.

Büromuzda gıda imha dosyalarında izlediğimiz yöntem, dava dilekçesinden ayrı bir ara karar talebi hazırlamak ve işlemin aciliyetini somut olarak ortaya koymak. Ürünün bozulma riski, depolama maliyeti, ticari itibar kaybı gibi unsurların ayrı ayrı gösterilmesi, mahkemenin tedbir değerlendirmesinde belirleyici oluyor. Sadece "telafisi imkânsız zarar doğar" cümlesiyle geçiştirilen talepler, uygulamada çoğu zaman karşılık bulmuyor.

4. İdari Yaptırım Kararı ile İmha Kararının Sebep Unsuru Çatışması

Dosyalarda karşılaştığımız ilginç bir tablo şu: İdari yaptırım kararında uygunsuzluk "etiket bilgisi eksikliği" olarak tanımlanırken, imha kararında gerekçe "insan sağlığına aykırılık" olarak gösterilebiliyor. Aynı ürüne ilişkin iki işlem arasındaki bu sebep farklılığı, işlemlerin hukuka uygunluk denetiminde ciddi bir tutarsızlık oluşturuyor.

Uygulamada bu tür çelişkileri dilekçede ayrı bir başlık altında işlemek, idarenin işleminin hangi maddi vakıaya dayandığını netleştirmeye zorluyor. Etiket eksikliği gibi şekle ilişkin bir aykırılığın doğrudan imha sonucu doğurup doğurmayacağı, her dosyada ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu. Bu noktada mevzuatın ölçülülük ilkesiyle birlikte okunması, dosyanın en güçlü argümanlarından birini oluşturuyor.

5. Tebligat ve Süre Hesabında Yapılan Tipik Hatalar

El koyma ve imha kararlarında tebligat, uygulamada en çok sorun çıkan alanlardan biri. Kararın işletmeye mi, sorumlu müdüre mi, yoksa üretim tesisinin adresine mi tebliğ edildiği; tebliğ tarihinin hangi tarih olarak esas alınacağı dosyanın kaderini etkiliyor. Büromuza gelen dosyalarda, müvekkilin kararı fiilen öğrendiği tarih ile tebliğ tarihi arasında haftalar olabiliyor. İptal davası süresi tebliğle başladığı için, bu fark doğrudan süre aşımı riski yaratıyor.

Bir diğer sık hata, elektronik tebligat üzerinden yapılan bildirimlerin gözden kaçması. Uygulamada, e-tebligat sistemine düşen kararın açılmaması ya da geç açılması, sürenin kaçırılmasına yol açıyor. Dosyayı aldığımızda ilk işimiz tebliğ mazbatasını, muhtarlık tebliğ kaydını ve varsa e-tebligat okundu bilgisini birlikte incelemek oluyor. Süre hesabındaki bir günlük hata bile dosyanın esastan incelenmesini engelleyebiliyor.

Uygulamada Öne Çıkan Pratik Sonuçlar

Gıda denetimlerinde el koyma ve imha kararlarına karşı açılan davalarda başarı, büyük ölçüde işlemin doğru nitelendirilmesine ve sürecin başında doğru yol haritasının çizilmesine bağlı. Büromuzda bu tür dosyalarda izlediğimiz sıra genellikle şu şekilde: işlemleri ayrıştırmak, tebliğ tarihini netleştirmek, numune ve analiz zincirini belge üzerinden kurmak, tedbir talebini ayrı ve gerekçeli hazırlamak ve idari yaptırım ile imha kararı arasındaki sebep tutarlılığını denetlemek.

Müvekkillerin bu süreçte en çok zorlandığı nokta, idari işlemlerin çokluğu ve her birinin farklı başvuru yoluna tabi olması. Bu nedenle dosyanın ilk günlerinde yapılan bir hukuki inceleme, sonraki aşamalarda hem süre kaybını hem de usul itirazlarının öne geçmesini engelliyor. Gıda denetimi kaynaklı uyuşmazlıklarda, idari yargı önündeki denetimin esasını sebep, konu, yetki, şekil ve maksat unsurları oluşturuyor; dosyanın her aşamasında bu unsurlara ayrı ayrı eğilmek, uygulamada en sağlıklı sonucu veriyor.