Sağlık kuruluşlarında yetkisiz personel iddiasında idari soruşturmanın pratik seyri

Son dönemde büromuza gelen başvuruların önemli bir kısmı, bir sağlık kuruluşunda tıbbi işleme fiilen katıldığı iddia edilen kişinin o işlemi yapmaya yetkili olmadığı yönündeki bildirimler üzerine başlıyor. Bu dosyalarda müvekkiller çoğu zaman iki farklı cepheden geliyor: hastane yönetimi tarafında usulün nasıl yürütüleceğini soranlar ve hasta yakını sıfatıyla süreci takip etmek isteyenler. İkisinde de gördüğümüz ortak nokta, idari soruşturmanın bir "ceza yargılaması provası" gibi değil, idarenin kendi denetim ve özen yükümlülüğünün aracı olarak kurgulanması gerektiği. Uygulamada en büyük sorunlar da tam bu noktada ortaya çıkıyor: soruşturmanın kapsamı ya çok dar tutuluyor ya da ceza dosyasının sonucu beklenerek süreç fiilen durduruluyor.

Başvurunun niteliğine göre iki ayrı mecra: CİMER ve doğrudan denetim

Uygulamada ilk ayrımı başvurunun kime yöneldiği üzerinden yapıyoruz. Özel sağlık kuruluşları bakımından denetim yetkisi büyük ölçüde il sağlık müdürlükleri ve merkezi teşkilat üzerinden yürüyor; kamu kuruluşları bakımından ise kurum içi müfettiş/rehber denetimi devreye giriyor. CİMER üzerinden gelen bir bildirim, niteliği itibarıyla bir "ihbar" olup tek başına soruşturma açılmasını zorunlu kılmaz; ancak iddianın somutlaştırılması hâlinde idarenin hareketsiz kalması başlı başına bir idari sorumluluk meselesine dönüşür.

Burada pratikte sık yapılan hata, başvurunun "hasta hakları" şikâyeti gibi işleme alınması. Oysa yetkisiz personel iddiası, hasta hakları biriminin değil, mesleki denetim ve ruhsat denetimi birimlerinin konusu. Dosyalarımızda, aynı başvurunun yanlış birime yönlendirilmesi nedeniyle aylarca hiçbir işlem yapılmadığı, sonrasında ise "işleme alınmış sayılır" savunmasıyla karşılaşıldığı durumlar oluyor. Başvuru sahibi açısından doğru adım, başvuruyu kurumun hangi birimine yaptığını belgelemek ve süreç takibi için yazılı bir referans numarası almak.

Soruşturmanın ilk adımı: iddianın somutlaştırılması

Müfettiş veya denetim elemanının önündeki ilk mesele, iddianın hangi işleme, hangi tarihe ve hangi kişiye ilişkin olduğunu netleştirmek. Uygulamada en sık gördüğümüz tablo şu: başvuruda "ameliyata başkası girdi" deniliyor ama tarih, saat, işlem adı ve iddia edilen kişinin görevi belirtilmiyor. Bu durumda denetim elemanı ya dosyayı eksiklik nedeniyle kapatıyor ya da çok geniş bir inceleme başlatıp kurumun tüm ameliyathane kayıtlarını istiyor. Her iki tutum da verimli değil.

Bizim dosyalarda izlediğimiz yöntem, soruşturmanın ilk aşamasında üç belgeyi eş zamanlı istemek: ameliyat/ işlem kayıt formu, ameliyathane giriş-çıkış kayıtları ve o gün görevli personelin vardiya çizelgesi. Bu üç belge yan yana konduğunda, iddia edilen kişinin fiilen odaya girip girmediği büyük ölçüde ortaya çıkıyor. Bu noktada kritik olan, kayıtların sonradan değiştirilip değiştirilmediğinin tespiti; bu nedenle kayıtların ilk talep anındaki hâlinin tutanakla tespiti, sonraki itirazların önünü kesiyor.

İdari soruşturma ile ceza soruşturmasının kesişimi

En çok tartıştığımız konu, ceza soruşturması devam ederken idari soruşturmanın bekletilip bekletilmeyeceği. Uygulamada idareler sıklıkla "ceza dosyası sonucu bekleniyor" gerekçesiyle süreci sürüncemede bırakıyor. Oysa idari soruşturmanın amacı suçun oluşup oluşmadığının tespiti değil; mesleki yeterlilik, ruhsat şartlarına uygunluk ve kurumun özen yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğinin ortaya konması. Bu iki süreç birbirini besleyebilir ama biri diğerinin önkoşulu değil.

Dosyalarımızda idari soruşturmanın ceza dosyasına bağımlı kılınmasının iki somut sonucu oluyor: Birincisi, soruşturma o kadar uzuyor ki idari yaptırım ihtimali fiilen anlamsızlaşıyor. İkincisi, ceza dosyasında verilen beraat kararı idare tarafından "soruşturmaya gerek yok" şeklinde yorumlanıyor. Bu yorum hatalı; beraat, fiilin işlenmediği anlamına gelebileceği gibi delil yetersizliğinden de kaynaklanabilir ve idari denetim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Kurumun kendi iç soruşturmasında gördüğümüz tipik hatalar

  • İfade alan kişinin tarafsızlığının sorgulanır olması: Aynı birimde çalışan bir yöneticinin soruşturmacı atanması, sonraki itirazlarda en sık dile getirilen usul aykırılığı. Kurum içi soruşturmanın bağımsız bir birime veya dışarıdan bir denetim elemanına verilmesi, ileride açılacak davalarda dosyanın ayakta kalması bakımından belirleyici.
  • Savunma hakkının kâğıt üzerinde bırakılması: İddia edilen kişiye yöneltilen fiilin tarih ve içerik olarak açıkça bildirilmemesi, "genel olarak savunmanızı yazın" denmesi. Bu eksiklik, disiplin yaptırımına karşı açılan davalarda işlemin iptaline giden yolu açıyor.
  • Tanık beyanlarının aynı gün ve aynı odada alınması: Ameliyathane ekibinden alınan beyanların birbirinden etkilenmesi, sonradan beyanların değişmesi hâlinde hangi beyanın esas alınacağı sorununu doğuruyor.
  • Kayıtların bütünlüğünün korunmaması: Ameliyathane giriş kayıtlarının dijital sistemden alınması sırasında log kayıtlarının alınmaması, sonradan "kayıt değiştirildi" iddialarını cevapsız bırakıyor.

Ruhsat ve mesleki sorumluluk boyutu

Yetkisiz personel iddiası yalnızca bireysel bir disiplin meselesi değil; aynı zamanda kurumun ruhsat şartlarını koruyup korumadığı meselesi. Uygulamada denetim, çoğu zaman iddiayı kişiye indirgeyip kurumun organizasyonel sorumluluğunu atlıyor. Oysa bir sağlık kuruluşunda tıbbi işlemlere kimin katılabileceği, hangi işlemin hangi unvanla yapılabileceği kurumun iç düzenlemesiyle belirlenmek zorunda. Bu düzenlemenin yokluğu veya uygulanmaması, kurum açısından ayrı bir idari sorumluluk başlığı oluşturuyor.

Bu nedenle dosyalarda soruşturmanın kapsamını genişletip şu soruları soruyoruz: Kurumda görev tanımları yazılı mı? Ameliyathaneye giriş yetkisi nasıl belirleniyor ve denetleniyor? Vardiya değişikliklerinde yetki devri nasıl belgeleniyor? Bu soruların cevapları, iddianın doğruluğundan bağımsız olarak kurumun özen yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini gösteriyor.

Soruşturma sonucu işleme karşı izlenecek yol

Soruşturma sonunda verilen karar, niteliğine göre farklı yollara çıkıyor. Disiplin yaptırımı niteliğindeki işlemlerde idari dava açısından önce kurum içi itiraz yollarının tüketilmesi gerekiyor; buna karşılık idari yaptırım kararı (örneğin faaliyet durdurma veya para cezası) bakımından Kabahatler Kanunu'nun öngördüğü başvuru yolu ve süreler ayrıca değerlendirilmeli. Uygulamada en sık yapılan hata, iki rejimi birbirine karıştırıp yanlış sürede yanlış mercie başvurmak. Süreler kısa; bu nedenle kararın tebliğ tarihinden itibaren takvimi hemen kurmak gerekiyor.

Başvuru sahibi açısından ise "soruşturma açıldı" bilgisi sürecin sonu değil. İdarenin makul sürede soruşturmayı sonuçlandırmaması hâlinde, idari dava yoluna gidilmesi ve bu arada bilgi edinme başvurusuyla dosyanın hangi aşamada olduğunun belgelenmesi, sonraki aşamada elimizi güçlendiriyor.

Pratikte ne yapmalı

Bu tür dosyalarda başarı, soruşturmanın ilk haftasında atılan adımlara bağlı. İddianın tarih, işlem ve kişi bazında somutlaştırılması, üç temel kaydın (işlem formu, giriş-çıkış kaydı, vardiya çizelgesi) eş zamanlı ve tutanakla tespit edilerek istenmesi, soruşturmacının bağımsızlığının baştan sorgulanması ve ceza dosyasının idari soruşturmayı durdurma gerekçesi yapılmasına itiraz edilmesi, uygulamada fark yaratan noktalar. Kurum tarafında ise görev tanımlarının ve yetki devri belgelerinin soruşturmanın ilk gününde hazır edilmesi, ileride hem disiplin işleminin hem de kurumsal sorumluluğun sağlam bir zemine oturmasını sağlıyor. Süreç, ceza yargılamasından bağımsız kurgulandığında hem daha hızlı hem de denetim açısından daha savunulabilir bir noktaya ulaşıyor.