Sosyal medya platformlarının hayatımızdaki yeri ve önemi hızla artarken, bu platformlarda işlenen suçlar da ceza hukuku düzenlemeleri ve yargı pratiği açısından önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır. Özellikle nefret söylemi içeren paylaşımlar, hem bireylerin temel haklarını ihlal etmekte hem de toplumsal huzuru tehdit edebilmektedir. Türk hukuk sistemi, bu tür davranışları çeşitli ceza normları çerçevesinde değerlendirmekte ve son dönemdeki yargı kararları, ifade özgürlüğü ile kamu düzeni arasındaki dengenin nasıl kurulduğuna dair önemli ipuçları sunmaktadır. Bu makalede, sosyal medyada işlenen nefret söylemi suçlarına ilişkin güncel yargı kararları, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve ilgili mevzuat ışığında analiz edilecektir.


Türk Ceza Hukukunda Nefret Söylemi ve İlgili Suç Tipleri


Türk Ceza Kanunu'nda doğrudan "nefret söylemi" başlığı altında müstakil bir suç tipi bulunmamakla birlikte, bu kavram çerçevesinde değerlendirilebilecek çeşitli suçlar düzenlenmiştir. Bu suçlar, nefret söylemi içeren eylemleri cezalandırmayı amaçlamaktadır. Başlıca ilgili suç tipleri şunlardır:



  • Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama (TCK m. 216): Bu madde, halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığına dayanarak kin ve düşmanlığa tahrik edilmesi veya bu farklılıklara sahip bir kesimin alenen aşağılanması fiillerini cezalandırır. Özellikle sosyal medyada, belirli gruplara yönelik nefret içerikli paylaşımlar bu suç kapsamında değerlendirilmektedir.

  • Hakaret (TCK m. 125): Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi veya sövülmesi eylemidir. Sosyal medyada yapılan hakaret içerikli paylaşımlar, bu suçun konusunu oluşturabilir.

  • Halkın Bir Kesiminin Benimsediği Dini Değerleri Alenen Aşağılama (TCK m. 216/3): Bu suç, halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılama fiilini cezalandırır. Dini değerlere yönelik nefret söylemi içeren paylaşımlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

  • Cumhurbaşkanına Hakaret (TCK m. 299): Cumhurbaşkanının şeref ve itibarını zedeleyecek nitelikteki eylemler bu suçun konusunu oluşturur. Cumhurbaşkanına yönelik nefret söylemi içeren veya hakaret niteliği taşıyan paylaşımlar bu madde kapsamında değerlendirilebilir.


Yargıtay, özellikle TCK'nın 216. maddesi kapsamında, suçun oluşması için somut bir tehlike veya kamunun barışının bozulmasının şart olmadığını, potansiyel bir tehlikenin varlığının yeterli olduğunu içtihat etmektedir. Bu, nefret söylemi içeren paylaşımların, henüz bir şiddet eylemine yol açmamış olsa bile, suç teşkil edebileceği anlamına gelir.


Yargıtay'ın Sosyal Medya Paylaşımlarına Yaklaşımı ve Güncel Kararlar


Yargıtay, sosyal medya paylaşımlarını "aleniyet" kavramı çerçevesinde değerlendirmekte ve bu platformları aleni kabul etmektedir. Bir paylaşımın herkese açık hesaptan yapılması veya sınırlı sayıda kişiye ulaşsa dahi, içeriğin yayılma potansiyeli taşıması, aleniyet şartını sağlamaktadır. Yargıtay'ın bu yaklaşımı, sosyal medya platformlarının geniş kitlelere ulaşma ve hızlı yayılma özelliklerini dikkate almaktadır.


Son dönem Yargıtay kararlarında, sosyal medya kullanıcılarının ifade özgürlüğü kapsamında ele alınabilecek eleştiri sınırları ile nefret söylemi veya hakaret içeren ifadeler arasındaki ayrım titizlikle incelenmektedir. Bu bağlamda, Yargıtay'ın çeşitli kararları şunları içermektedir:



  • Eleştiri ve Nefret Söylemi Ayrımı: Bir kişiye yönelik eleştirel bir paylaşımın, kişinin şahsından ziyade mensup olduğu etnik veya dini grubu hedef alacak şekilde genişletilmesi, TCK m. 216 kapsamında suç olarak değerlendirilmektedir. Bu, eleştiri sınırlarının aşılması ve nefret söylemine dönüşmesi durumunda cezai sorumluluğun doğabileceğini göstermektedir.

  • Aşağılayıcı İfadeler: Sanığın paylaşımının "bir grubu diğerlerinden üstün gören ve diğerlerini aşağılayan" bir nitelik taşıması durumunda mahkumiyet kararı verilmektedir. Bu, nefret söyleminin, bir grubu aşağılama ve ayrımcılığa teşvik etme potansiyeli taşıması halinde suç teşkil ettiğini vurgulamaktadır.


Yargıtay, ifade özgürlüğünün mutlak olmadığını, başkalarının haklarını koruma, kamu düzeni ve genel ahlak gibi meşru amaçlarla sınırlandırılabileceğini sürekli vurgulamaktadır. Bu, ifade özgürlüğünün sınırlarının, diğer temel hak ve özgürlüklerle dengelenmesi gerektiğini ifade eder.


Soruşturma ve Kovuşturma Aşamalarında Dikkat Edilen Hususlar


Sosyal medyada işlenen bu tür suçlarda, Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturmalarda dijital delillerin toplanması ve muhafazası büyük önem taşımaktadır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) uyarınca, sosyal medya paylaşımlarına ilişkin ekran görüntüleri, noter tasdikli çıktılar ve sosyal medya şirketlerinden talep edilen kullanıcı bilgileri delil olarak kullanılmaktadır. Bu deliller, suçun ispatı ve faillerin tespiti açısından kritik öneme sahiptir.


Soruşturma aşamasında, şüphelinin ifadesi alınmakta ve paylaşımın maksadı, bağlamı ve potansiyel etkisi değerlendirilmektedir. Bu süreçte, avukatlar müvekkillerine hukuki danışmanlık sağlayarak, ifade özgürlüğü kapsamındaki savunmalarını etkin bir şekilde oluşturmalarına yardımcı olmaktadır. Kovuşturma aşamasında ise mahkemeler, paylaşımın somut içeriğini, hedef kitlesini ve toplumda yarattığı veya yaratma ihtimali bulunan etkiyi dikkate alarak kanaat oluşturmaktadır. Sanığın daha önce benzer nitelikte paylaşımlarının bulunup bulunmadığı da cezanın belirlenmesinde etkili olmaktadır.


İfade Özgürlüğü ve Nefret Söylemi Arasındaki Denge Arayışı


Sosyal medyada nefret söylemi suçlarına ilişkin yargılamalarda en temel tartışma, Anayasa'nın 26. maddesi ile güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile bireylerin ve toplumsal grupların onurunun ve güvenliğinin korunması arasındaki dengenin nasıl kurulacağıdır. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay içtihatları, ifade özgürlüğünün demokratik toplumun temel taşı olduğunu kabul etmekle birlikte, nefret söyleminin bu özgürlüğün kötüye kullanımı anlamına geldiğini ve demokratik toplum düzenini tahrip edici bir potansiyel taşıdığını belirtmektedir.


Mahkemeler, bir ifadenin eleştiri mi yoksa nefret söylemi mi olduğunu değerlendirirken, ifadenin bağlamını, kullanılan dilin nefret veya şiddeti teşvik edip etmediğini ve ifadenin hedef kitlesi üzerindeki olası etkisini birlikte değerlendirmektedir. Siyasi eleştiriler genellikle ifade özgürlüğü kapsamında korunurken, bir grubu tamamen hedef alan ve onları insan onuruna aykırı şekilde aşağılayan ifadeler cezai yaptırımla karşılaşmaktadır. Bu denge, ifade özgürlüğünün sınırlarının, toplumun huzurunu ve bireylerin haklarını koruyacak şekilde çizilmesini amaçlamaktadır.


Sonuç ve Değerlendirme


Sosyal medya platformları, bireylerin düşüncelerini özgürce ifade edebildiği önemli alanlar olmakla birlikte, bu özgürlüğün sınırsız olmadığı unutulmamalıdır. Türk ceza hukuku mevzuatı ve yargı organları, nefret söylemi içeren ve toplumsal barışı tehdit eden paylaşımları cezalandırmakta, ifade özgürlüğü ile diğer temel hak ve özgürlükler arasında adil bir denge kurmaya çalışmaktadır.


Son yargı kararlarının ışığında, sosyal medya kullanıcılarının, paylaşımlarının hukuki sorumluluk doğurabileceği bilincinde olmaları ve ifade özgürlüğünün başkalarının haklarını ihlal etme özgürlüğünü içermediğini göz önünde bulundurmaları gerekmektedir. Bu tür hukuki uyuşmazlıklarda, bireylerin mevzuat çerçevesinde hukuki danışmanlık almaları ve yasal süreçlerde profesyonel destekle hareket etmeleri önem taşımaktadır. Hukuk sistemimiz, dijitalleşen dünyanın getirdiği yeni zorluklara uyum sağlamakta ve sosyal medya kaynaklı suçlara karşı etkili bir mücadele için sürekli gelişim göstermektedir.