Üst Düzey Atama Kararlarına Karşı İdari Yargıda Uygulamada Sık Karşılaştığımız 6 Usul Hatası

Üst düzey kamu görevlerine ilişkin atama kararları, Resmî Gazete'de yayımlandığı anda idari işlem niteliği kazanır ve dava edilebilir hale gelir. Büromuzda son dönemde bu tür kararlara karşı açtığımız iptal davalarında ve yürütmeyi durdurma taleplerinde, dosyanın esasına ilişkin tartışmalardan önce ciddi usul engelleriyle karşılaşıyoruz. Bu yazıda, atama kararlarına karşı yürüttüğümüz davalarda en sık karşılaştığımız altı usul hatasını, uygulamada gördüğümüz şekliyle paylaşıyoruz.

1. Dava Açma Süresinin İşlemeye Başladığı Anın Yanlış Tespiti

Uygulamada en sık gördüğümüz hata, sürenin Resmî Gazete'de yayım tarihinden itibaren değil, ilgilinin atamadan fiilen haberdar olduğu tarihten başlatılmasıdır. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihinden başlar. Atama kararları genel nitelikli bir düzenleme değil, bireysel işlem niteliğinde olsa da Resmî Gazete'de yayımlandığı anda aleniyet kazanır ve süre bu tarihten işlemeye başlar. Müvekkillerin "bana tebliğ edilmedi" düşüncesiyle beklemesi, dosyanın süre aşımı nedeniyle reddiyle sonuçlanır. Bu noktada ilk incelememiz her zaman yayım tarihi, ilgilinin görevden alınma veya yer değiştirme tarihi ve varsa ayrı bir tebliğ işleminin karşılaştırılmasıdır.

2. Davalı İdarenin ve Husumetin Yanlış Belirlenmesi

Atama kararının niteliği, davalı sıfatı bakımından belirleyicidir. Müşterek kararname ile yapılan atamalarda davalı, kararnameyi imzalayan makamlar değil, atama işlemini tesis eden ve atama yetkisini kullanan idaredir. Uygulamada sık gördüğümüz hata, kararnameyi imzalayan tüm makamların davalı olarak gösterilmesi ya da yalnızca atama yapılan kurumun davalı gösterilip asıl işlemi tesis eden üst makamın atlanmasıdır. Bu hata, ilk inceleme aşamasında dilekçenin reddine veya husumet yönünden davanın reddine yol açabilir. Dilekçeyi hazırlarken işlemi tesis eden iradenin hangi organa ait olduğunu ve atama yetkisinin hangi mevzuat hükmüne dayandığını ayrıca tespit ediyoruz.

3. İptal Davası ile Yürütmeyi Durdurma Talebinin Aynı Dilekçede Yanlış Kurgulanması

Atama kararlarına karşı açılan davalarda yürütmeyi durdurma talebi, iptal talebinden bağımsız bir inceleme rejimine tabidir. İYUK m. 27 uyarınca yürütmeyi durdurma kararı verilebilmesi için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve bu aykırılığın telafisi güç zararlara yol açması gerekir. Uygulamada dilekçelerde bu iki şartın soyut biçimde ileri sürülmesi, talebin reddiyle sonuçlanıyor. Bizim yaklaşımımız, atama işleminin yetki, şekil, sebep ve konu unsurlarından hangisinin hangi somut belgeyle sakat olduğunu ayrı ayrı göstermek ve yürütmeyi durdurma talebini bu sakatlıklarla ilişkilendirmektir. Aksi halde mahkeme, işlemin hukuka uygunluk karinesinden yararlandığını belirterek talebi reddediyor.

4. Atama İşleminin Dayandığı Takdir Yetkisinin Sınırlarının Gösterilmemesi

Üst düzey atamalarda idarenin geniş bir takdir yetkisi bulunduğu kabul edilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir; kamu yararı, hizmet gerekleri ve liyakat ilkesiyle sınırlıdır. Uygulamada en çok zorlandığımız noktalardan biri, müvekkillerin "ben daha liyakatliyim" iddiasını somut belgeye bağlamadan ileri sürmesidir. Takdir yetkisinin sınırlarının aşıldığını göstermek için atama ölçütlerinin mevzuatta veya ilanda belirtilip belirtilmediği, atanan kişinin bu ölçütleri taşıyıp taşımadığı ve işlemin gerekçesinin bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Gerekçesiz veya ölçütle ilişkisi kurulmamış bir atama işlemi, şekil ve sebep unsurları yönünden sakatlık taşır. Dosyalarımızda bu incelemeyi atama kararının dayandığı mevzuat hükmüyle karşılaştırarak yapıyoruz.

5. Yürütmenin Durdurulması Kararına Rağmen İşlemin Uygulanmaya Devam Etmesi

Uygulamada sık karşılaştığımız bir diğer usul sorunu, yürütmeyi durdurma kararı verilmesine rağmen idarenin bu kararın gereğini yerine getirmemesi veya kararın tebliğinden önce atama işlemini fiilen uygulamaya devam etmesidir. Bu durumda idari yargı kararını yerine getirmeyen işlem, ayrı bir hukuka aykırılık oluşturur. Kararın uygulanmaması halinde İYUK m. 28 kapsamında idareye karşı yeniden başvuru ve gerekirse tazminat yolu gündeme gelir. Müvekkillere bu aşamada yürütmeyi durdurma kararının tebliğ tarihini ve idarenin karara rağmen yaptığı işlemleri belgeleyerek saklamalarını öneriyoruz.

6. İdari Başvuru Yollarının Tüketilmediği Yönündeki İtirazlar

Atama işlemlerinde idari başvuru yolu öngörülmüşse, bu yolun tüketilmesi dava şartı olabilir. Uygulamada sık gördüğümüz hata, ilgili mevzuatta öngörülen itiraz veya üst makama başvuru yolunun atlanarak doğrudan dava açılmasıdır. Bu durumda mahkeme, dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddedebilir. Dilekçeyi hazırlamadan önce, atama işleminin tabi olduğu özel mevzuatta bir itiraz mercii öngörülüp öngörülmediğini ve bu mercie başvurunun zorunlu olup olmadığını ayrıca değerlendiriyoruz. Zorunlu olmayan başvuru yollarının tüketilmesi ise süreyi durdurmaz; bu ayrım, dosyanın kaderini belirleyen kritik noktalardan biridir.

Uygulamada İzlediğimiz Yöntem

Atama kararlarına karşı davalarda önce işlemin niteliğini, yayım tarihini ve davalı sıfatını netleştiriyoruz. Ardından işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarını ayrı ayrı inceleyip hangi sakatlığın hangi belgeyle ispatlanabileceğini tespit ediyoruz. Yürütmeyi durdurma talebini, iptal talebinden bağımsız bir gerekçe kurgusuyla hazırlıyoruz. Bu sıralama, hem süre aşımı hem husumet hem de esas yönünden savunmanın önünü kesiyor.

Somut dosyada atama kararının dayandığı mevzuat, ilan edilen ölçütler ve işlemin gerekçesi birlikte değerlendirilmeden dava stratejisi kurulmamalıdır. Bu tür davalarda usul, esastan önce gelir; usulde atılan bir adım, esastaki güçlü iddiayı görünmez kılar.